Astma u dzieci i nastolatków – jak ją rozpoznać, jak diagnozować i jak wygląda leczenie?

Astma u dzieci jest jedną z najczęściej występujących chorób przewlekłych układu oddechowego. Dotyka zarówno najmłodszych, jak i nastolatków, a pierwsze objawy mogą pojawić się już w wieku niemowlęcym. Mimo że astma brzmi dla rodzica poważnie, odpowiednio prowadzona pozwala dziecku funkcjonować zupełnie normalnie: biegać, chodzić na basen, ćwiczyć na WF-ie i uczestniczyć w życiu szkolnym bez ograniczeń.

W tym artykule wyjaśniamy, skąd bierze się astma, jak ją rozpoznać, jak wygląda diagnostyka oraz jakie rokowania mają młodzi pacjenci.

Skąd bierze się astma u dzieci i nastolatków?

Astma to choroba, która powstaje na styku dwóch światów: predyspozycji genetycznych i środowiska.
Jeśli w rodzinie występują choroby alergiczne lub astma, prawdopodobieństwo, że objawi się również u dziecka, jest większe. Do tego dochodzą czynniki codziennego życia: alergeny domowe, zanieczyszczenie powietrza, dym papierosowy, intensywne zapachy, roztocza czy pleśń.

U młodszych dzieci bardzo częstym wyzwalaczem objawów są także infekcje wirusowe. Z kolei u nastolatków astma bywa prowokowana wysiłkiem — objawy pojawiają się po bieganiu, grze w piłkę albo podczas intensywnego WF-u.

W rezultacie dzieci z astmą mają drogi oddechowe, które reagują mocniej, szybciej i bardziej gwałtownie na bodźce, które u innych nie wywołałyby żadnej reakcji.

Jak wyglądają objawy astmy?

Objawy mogą być bardzo różne — u jednego dziecka dominuje kaszel, u innego świszczący oddech, a u jeszcze innego duszność po wysiłku.
Zwykle sygnały są powtarzalne i pojawiają się w określonych sytuacjach.
Najbardziej charakterystyczne są:

• przewlekły kaszel, zwłaszcza nocny, poranny lub po wysiłku,
• świszczący oddech (czyli tzw. „wheezing”),
• uczucie trudności z nabraniem powietrza,
• szybkie męczenie się,
• nawracające epizody „zapalenia oskrzeli”.

Dla rodziców ważne jest jedno: jeśli kaszel lub duszności wracają regularnie, szczególnie po kontakcie z alergenem, przy przeziębieniach albo podczas biegania — warto zgłosić się do specjalisty.

Jak diagnozuje się astmę u dzieci?

Diagnostyka astmy zależy od wieku. U małych dzieci trudniej wykonać niektóre testy, ale już sam dokładny wywiad i badanie lekarskie pozwalają lekarzowi podejrzewać astmę.

U starszych dzieci i nastolatków stosuje się bardziej precyzyjne metody:

• spirometrię, która ocenia pojemność płuc i jakość przepływu powietrza,
• próbę rozkurczową, czyli spirometrię przed i po podaniu leku rozszerzającego oskrzela,
• badanie FeNO, pomagające ocenić nasilenie zapalenia w drogach oddechowych,
• testy alergiczne, skórne lub z krwi, aby ustalić, co wywołuje objawy.

Czasem potrzebne jest także wykluczenie innych przyczyn kaszlu czy duszności, np. refluksu, częstych infekcji czy wady dróg oddechowych.

Jak wygląda leczenie astmy?

Leczenie astmy jest dwutorowe.

Pierwszy element to leczenie przewlekłe, którego celem jest opanowanie zapalenia w drogach oddechowych. Najczęściej stosuje się wziewne glikokortykosteroidy — leki o udowodnionej skuteczności i bardzo dobrym profilu bezpieczeństwa.

Drugi element to leczenie doraźne, stosowane w momencie duszności lub skurczu oskrzeli — zwykle szybkie leki rozszerzające oskrzela.

U niektórych dzieci lekarz może włączyć również leki dodatkowe, np. przeciwleukotrienowe, a w cięższych postaciach astmy — leczenie biologiczne.

Niezwykle ważne jest także unikanie czynników wyzwalających. Czasem oznacza to porządki w pokoju dziecka, zmianę filtra w klimatyzacji, ograniczenie kontaktu z alergenem lub zadbanie o wentylację mieszkania.
Edukacja całej rodziny jest tak samo istotna jak samo leczenie — dzieci muszą wiedzieć, jak prawidłowo używać inhalatora i kiedy należy zgłosić się po pomoc.

Jakie są rokowania?

Dobra wiadomość jest taka, że u wielu dzieci astma z czasem ulega wyciszeniu.
Szczególnie jeśli choroba od początku była dobrze leczona, a czynniki wyzwalające unikały przeciążania dróg oddechowych.

Nawet jeśli astma utrzymuje się w okresie dojrzewania czy dorosłości, to przy dobrze dobranej terapii większość pacjentów może:

• uprawiać sport,
• chodzić na basen,
• normalnie uczestniczyć w lekcjach wychowania fizycznego,
• podróżować,
• prowadzić aktywny tryb życia.

Najważniejsze jest, aby rozpoznanie postawić wcześnie i regularnie kontrolować chorobę.

Podsumowanie

Astma u dzieci i nastolatków nie musi oznaczać ograniczeń.
Regularna diagnostyka, właściwe leczenie i edukacja pozwalają prowadzić normalne, aktywne życie. Jeśli Twoje dziecko regularnie kaszle, ma epizody świszczącego oddechu albo duszności po wysiłku — warto skonsultować je z pediatrą lub pulmonologiem dziecięcym.

W Gustav Clinic zajmujemy się zarówno diagnostyką, jak i prowadzeniem dzieci z astmą oraz innymi przewlekłymi chorobami układu oddechowego — zapraszamy na konsultację, jeśli chcesz upewnić się, że oddech Twojego dziecka jest prawidłowy.